Alfisti Turkey
Alfisti Turkey

Gönderen Konu: Rehber: Lastik basınçlarım kaç psi olmalı?  (Okunma sayısı 2074 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

octinum

  • Moderatore
  • İleti: 1.372
    • Çevrimdışı
Rehber: Lastik basınçlarım kaç psi olmalı?
« : 14 Eylül 2016, 23:38:09 »
...aslında kaç olmamalı demek daha doğru. :) Başlığın aksine, bu konuda lastik basınçlarınız için her araca uygun tek değer bulamayacaksınız. Çünkü öyle bir değer yok. Yani lastikçinin iddiasının aksine, şehir içinde tek kişinin kullandığı Opel Corsa ile Alman otoyollarında dört kişi ve dolu bagaj 250km/s hızla giden 159tbi gibi iki arabanın her ikisinin de lastikleri "aaabi 30 basılır bunnara" değil. :D

Bu yazının temel konusu lastik hava basınçlarının lastik yük taşıma kapasitesi üzerindeki etkisi. Lastik basıncı ve yük işinin nasıl yürüdüğünü sizi sıkmamaya çalışarak anlatıp bir Google tablosu bağlantısı vereceğim. Bu tabloda eXtra Load lastiklerin kaç psi basınçta kaç kilogram yük taşıyabileceğini göreceksiniz. Başta söylediğim gibi, amacım size direkt şu basınçta kullanın demek değil. Sadece farkındalık yaratmak diyelim. Lastikle ilgili başınıza gelebilecek en kötü şeylerden biri olan yüksek hızda parçalanma veya yanaktan yarılması riskinin azaltılması ya da.

Öncelikle teşekkürler. Elimdeki tablo, iki arabamdaki toplam üç lastiğin üreticisi olan Nokian'ın sağladığı, doğrudan kitapçıktan taranmış bir PDF dosyasıydı. Aşağıdaki konuda bunu bir tabloya toplamak için yardım istedim. @esg13 sağolsun tabloda Alfalarımız için en yaygın lastiklerin bulunduğu kısmı girdi. @iNtEGrAL ve @Bandırmalı da nazik yardım tekliflerini sundular. Gözümde büyüttüğüm kadar değilmiş, esg13 ile birlikte hallettik. Halletmemiş olsaydık eminim diğer arkadaşlar da el atacaklardı.

http://www.alfistiturkey.com/forum/teknik/xl-lastik-basinc-projesi-katilimda-bulunmak-isteyen/msg399503/?boardseen#new

Sizi taşıyan şey lastik değil, havadır

Aydınlandınız mı? :) Lastiğin esas görevi sizi taşıyacak havayı altınızda tutmaktır. Bunun için çelik kuşaklarla güçlendirilmiş bir karkas bildiğimiz lastik şekline getirilir, çeşitli bölgelerine çeşitli katmanlar ve dolgular eklenip lastik olarak üretilir. Şekil ve tasarım itibariyle, lastiğin yanağında verilen en yüksek basıncın altında kaldığınız sürece lastiği aşırı şişirmek lastiğin dayanımını düşürmez. Aynı şekilde, modern lastiklerin çelik kuşaklı yapısı eski dokümanlarda görülen aşırı şişirilmiş lastiğin sadece ortasının basacağı şekle gelmesini de engeller. İsterseniz deneyin. :)

Yüksek hızda lastiği patlatan en önemli etken sıcaklıktır. Yol sürtünmesinden daha önemli bir etken olarak da lastiğin kendi dişleri lastik sıcaklığını artırır. Lastiklerinizin yola değen noktalarına bakın. O noktada arabanın ağırlığıyla düzleşiyorlar. Düzleşmenin yolla kesiştiği ön çizgisinde lastik dişleri birdenbire sıkışıyor ve çıkış noktasında da tekrar eski hallerini alıyorlar. İşte bu sürtünmeden ısı açığa çıkıyor ve lastiğin sıcaklığını artırıyor.

Bir de tabii darbe emme etkisi var. Yoldaki her bozukluk tekerleği yukarı doğru iten bir güç anlamına gelir. Bu güçten kaynaklanan enerjiyi önce lastik, sonra da amortisör emer. Her iki durumda da tekerleğin yukarı veya aşağı hareketine sebep olan enerji ısıya dönüşür. Lastik üzerinde emilen kısım, lastiği ısıtır.

Buradan, hızınız arttıkça bu hareketlerin artması nedeniyle daha fazla ısı açığa çıkacağını anlamış olmalısınız. 60'la giderken lastik dakikada 500 tur atıyorsa, yani o lastik dişleri dakikada 500 kere sıkışıp serbest kalıyorsa 120'yle giderken dakikada 1000, 180'le giderken dakikada 1500 kere sıkışıp serbest kalacak.

Bunun ağırlık ve basınçla bağlantısı ise, lastik basıncını düşürdüğünüz zaman gözle gördüğünüz gibi, lastiğin yolla temas edip düzleşen kısmının artması. Yani lastik dişlerinin daha fazla sürtünme nedeniyle daha fazla ısı açığa çıkarması.

Bir paragraflık "fiziksel gerçeklikler" molası verelim. :) Az önce lastiğin belli miktar enerji emdiğinden bahsetmiştik. Biliyorsunuz pek çok sürücü konforu artırmak için lastik basıncını düşük tutar. Yani aynı tümsekten geçen yüksek basınçlı lastik daha fazla sarsıntı hissettirirken, düşük basınçlı lastik daha az sarsıntı hissettirir. E tümsek aynı, ortaya çıkan enerji aynı, o sarsıntı olarak gelemeyen enerjiyi kim emdi? Lastik. Yani kim ısınacak? Lastik. :)

Geri dönelim. Lastik bu ısınmalara karşı yanağından, yüzeyinden ve jant üzerinden ısıyı etrafa vermek şeklinde sürekli bir savaş halindedir. Lastik ısındıkça basınç artar ve ısınma miktarı azalır. Bir noktada denge sıcaklığına ulaşır. Denge sıcaklığı lastiğin ısınma hızıyla bu ısıyı dağıtma hızının aynı olmasıdır. Otoyolda yarım saatlik bir sakin sürüş sonunda genellikle denge sıcaklığına ulaşmış olursunuz. Sürüş koşulları değişmediği sürece de lastik ufak değişimler dışında ne daha fazla ısınır, ne de daha fazla soğur.

Pek çok lastik basınç takip cihazı 80 santigrat derece civarında alarm verir. Yani bu değerden yukarısında güvende olmayabilirsiniz. 120 santigrat dereceden itibaren lastiğinizin artık güvenliğini kaybettiğine kesin gözüyle bakabilirsiniz. Karkas bütünlüğü bozulmaya başlar. Eğer performans odaklı lastikleri pistte kullanan bir profesyonel değilseniz üst sınırınızı 80 derecede tutmanızda fayda var. Lastik sıcaklığınız atıyorum 83 dereceye çıktı diye patlayacak değil belki ama 80 dereceyi gördüyse bir sorun olabilir diye tedbir alın demek istiyorum.

Ağırlık, basınç ve sıcaklığın ilişkisi

Bu ilişkiyi gözünüzle görüyorsunuz demiştik:

- Arabayı yükledikçe lastiğin yola değen noktası basıklaşır.
- Basıncı artırdıkça lastiğin yola değen noktadaki basıklığı azalır.
- Yola değen nokta basıklaştıkça denge sıcaklığı artar, basıklık azaldıkça denge sıcaklığı azalır.

Tabii ki lastiği yanağında yazan en yüksek basınçta güvenle kullanabilirsiniz, ama bu size yol tutuşta farklılık (kötüleşme değil, farklılık), konfor kaybı veya süspansiyona daha fazla yük olarak geri dönebilir. Bu yüzden ideal olanı aracınızı kullanmayı planladığınız ağırlığa göre en düşük basınçları seçip, kullanmayı planladığınız hız ve kullanım şekline göre yükselterek ideal noktanızı bulmalısınız.

Lastik yük endeksleri nasıl okunur

Yük endekslerini Avrupa standartlarına göre anlatacağım. ETRTO diye bir kuruluş tarafından koyulan standart bu. Amerika kıtasında yaşıyorsanız standart farklı olabilir.

Lastik üreticileri bu konuyu Yük Endeksleri (Load Index) ile standartlaştırır. ETRTO standardı yük endeksini, yani lastiğin taşıyabileceği en yüksek ağırlığı 36psi basınç için verir. Bu yük endeksini de lastiğin hız endeksinden hemen önceki iki veya üç basamaklı sayı olarak görebilirsiniz. Aşağıdaki örnekte kalın yazıyla yazılmış kısım:

195/65 R15 91H

Bu lastiğin yük endeksi 91'miş. ETRTO standardına göre 91 yük endeksi 615 kilograma denkgeliyor. Bunu şöyle okuyacaksınız:

- 91 yük endeksli bu lastiği 36psi'a kadar şişirirsem 615kg yük taşır.
- Bu lastiğin basıncını 36psi'dan aşağı tutarsam taşıyabileceği yük (ağırlık) azalır.
- Bu lastiği 36psi'dan fazla şişirsem de, taşımayı garanti ettiği ağırlık artmaz. Yani 40psi yapayım 650kg taşıtayım diye bir şey yok.

ETRTO aynı zamanda bir tabloda yaklaşık 22psi'dan itibaren lastiğin taşıması gereken ağırlıkları bir tablo halinde verir. Yani lastik üreticisine "Senin lastiğinin standartlarıma uygun olması için şu basınç değerlerinde bu ağırlıkları taşımasını istiyorum" der.

eXtra Load (XL) lastik nedir?

Özellikle daha dar yanaklı veya daha yüksek hızlar için üretilen lastiklerde XL ibaresini görebilirsiniz. Bu Extra Load demektir. Extra Load olmayan lastikler taşıyabilecekleri en yüksek ağırlığa 36psi'da ulaşırken Extra Load olan lastikler taşıyabilecekleri en yüksek ağırlığa 42psi'da ulaşır.

Bir önceki bölümde örnek verdiğim lastik eğer XL olsaydı kodu aşağıdaki gibi olacaktı:

195/65 R15 91H XL

Bunu da şöyle okuyacaktınız:

- 91 yük endeksli XL lastiği 36psi'a kadar şişirirsem 545kg yük taşır.
- Bu lastiğin basıncını 36psi'dan aşağı tutarsam taşıyabileceği yük (ağırlık) azalır.
- Bu lastiği 42psi'a kadar şişirirsem 615kg yük taşır.
- Bu lastiği 42psi'dan fazla şişirsem de, taşımayı garanti ettiği ağırlık artmaz. Yani 50psi yapayım 650kg taşıtayım diye bir şey yok.


Meşhur XL lastik tablomuz

DİKKAT: Bu tablo sadece Extra Load lastikler için! Extra Load olmayanların tablosu farklı!

Arkadaşlarla beraber hazırladığımız meşhur tabloyu benim Google Drive alanımdan paylaştım. Aşağıdaki bağlantıya tıklayınız:

https://docs.google.com/spreadsheets/d/1oS8ygT8NTPD1D-qvFf7k9poRrV2TB53XhJ4RZC_ULMI/edit?usp=sharing

Tabloda 36psi ve 42psi için olan sütunları gri yaptım. Meraklısına sorarsa sebebini açıklarım. :) Bu tabloyu şöyle okuyacaksınız:

1. Lastiğinizin yük endeksini okuyun. 215/45 R17'ler için genelde 91 oluyor. 215/45 ZR17 91Y XL gibi.
2. En soldaki Yük Endeksi sütunundan lastiğinizin değerini bulun. Bu örnekte 91 olacak.
3. Bulduğunuz değerin satırında, kullandığınız basınç için en yüksek ağırlığı göreceksiniz. Yine bu 91Y XL lastik için; yaklaşık 30psi basınçta 475kg görüyorsunuz.

Bu yazıyı hazırlarken başka bir markanın kamuya açık bir İnternet sayfasında daha uzun bir doküman buldum. Bu dokümanda XL olan ve olmayan lastikler için tablolar bulunuyor. Daha sonra bu yazıya bu tabloları da ekleyeceğim. Şimdilik bu kadar. :)
Alfisti Turkey Faydalı Bağlantılar:
İlk Okunacak Başlık | Forum Kuralları | Resim Ekleme Sanatı

blackgear

  • Membro
  • İleti: 2.321
    • Çevrimdışı
Ynt: Rehber: Lastik basınçlarım kaç psi olmalı?
« #1 : 15 Eylül 2016, 00:21:22 »
Bir ufak bilgilendirme de ben yapayım :)

Basınç hacim sıcaklık bir denklemle ifade edilebilir.

Lastik basıncı araç hareketi sırasında da sabit kalmaz.

PxV=nxrxT formülünde hacim, n ve r değişmez. Fakat ısı artar. Isının artması, zamanla lastik basıncınım da artmasına neden olacaktır. En azından matematik ve fizik bunu söylüyor. Bkz:düdüklü tencere

Bu yüzden belirtilen basınç değerlerinin üzerine çıkmak da risklidir. Hareket ve özellikle dinamik sürüş sırasında lastik ısısına bağlı olarak basınç da artacaktır.

Değerli çalışma için de çok yeşekkürler Emirhan hocam  :yukari-ok:

octinum

  • Moderatore
  • İleti: 1.372
    • Çevrimdışı
Ynt: Rehber: Lastik basınçlarım kaç psi olmalı?
« #2 : 15 Eylül 2016, 01:31:20 »
Bir ufak bilgilendirme de ben yapayım :)

Basınç hacim sıcaklık bir denklemle ifade edilebilir.

Lastik basıncı araç hareketi sırasında da sabit kalmaz.

PxV=nxrxT formülünde hacim, n ve r değişmez. Fakat ısı artar. Isının artması, zamanla lastik basıncınım da artmasına neden olacaktır. En azından matematik ve fizik bunu söylüyor. Bkz:düdüklü tencere

Bu yüzden belirtilen basınç değerlerinin üzerine çıkmak da risklidir. Hareket ve özellikle dinamik sürüş sırasında lastik ısısına bağlı olarak basınç da artacaktır.

Değerli çalışma için de çok yeşekkürler Emirhan hocam  :yukari-ok:

Oraya bir makinacı bakışı çok güzel olur da, milleti baymadan başka konuda çok eğlenceli matematik hesapları yapabiliriz belki.  :yukari-ok:

Lafı geçmişken oraya da girelim bu arada. Lastik basıncı denge sıcaklığına gelene kadar yükseliyor ve kullanım /yol şartları vb. değişmediği sürece oralarda kalıyor (artı-eksi bir miktar). Bu yüzden lastik basınçları soğukken ayarlanır. Yoksa sıcakken 36 bastığımız lastik soğuyunca 32'ye düşüverebilir. Alfa 156 kılavuzunda sıcak ölçümde +3psi'a denkgelen bir değer vardı diye hatırlıyorum. 215/45 R17 için soğukta lastiğe 36, sıcak lastiğe 39 mu neydi. Değerler kPa cinsindendi de psi'a çevirince böyle bir şey çıkmıştı sanki. Müsait zamanda tam değerleri de bulup paylaşırım.

Lastiğin yanağında bir "max psi" değeri yazar. Soğuk basınç için o değerin üstüne çıkılmaması gerekir. Adı üstünde, maksimum basınç. :)

@yigitekimdemir ben de paylaşayım. :) 215/45 ZR17 91Y XL lastiklerime soğuk lastik basıncı olarak 40psi uyguluyorum. Eğer sıcak lastikle basıyorsam 42-44psi aralığında bir değer seçiyorum. Lastiğin içindeki havanın sıcaklığını bilme şansım yok çünkü. Sen de bence soğuk basıncı bir ölç. 16 inçti galiba senin lastikler; aman soğuk basıncı o yük endeksine uygun olsun. 156 için ben ön-arka %60/%40 ağırlık dağılımı varsayıyorum.
Alfisti Turkey Faydalı Bağlantılar:
İlk Okunacak Başlık | Forum Kuralları | Resim Ekleme Sanatı

halil

  • Membro
  • İleti: 1.798
    • Çevrimdışı
Ynt: Rehber: Lastik basınçlarım kaç psi olmalı?
« #3 : 19 Eylül 2016, 15:35:15 »
güzel bir çalışma olmuş. fakat lastik basıncım kaç psi olacak derseniz bunun için başvuracağınız kaynak ,aracın kullanıcı el kitabı olmalıdır.aşağıda 2 örneği var.
ilave ettiğiniz tablo insanlarda yanılgıya yol açabilir.çok hava basayım,çok yük taşıyayım gibi bir durum ortaya çıkar.burada referans alınacak nokta üreticinin belirlediği değerlerdir.




cehennemde ateş yoktur.her insan kendi  ateşini bu dünyadan götürür.P.S.A

octinum

  • Moderatore
  • İleti: 1.372
    • Çevrimdışı
Ynt: Rehber: Lastik basınçlarım kaç psi olmalı?
« #4 : 19 Eylül 2016, 22:21:19 »
güzel bir çalışma olmuş. fakat lastik basıncım kaç psi olacak derseniz bunun için başvuracağınız kaynak ,aracın kullanıcı el kitabı olmalıdır.aşağıda 2 örneği var.
ilave ettiğiniz tablo insanlarda yanılgıya yol açabilir.çok hava basayım,çok yük taşıyayım gibi bir durum ortaya çıkar.burada referans alınacak nokta üreticinin belirlediği değerlerdir.


Aslında konunun başlığını değiştirip, lastik basıncım kaç psi olmalı diye ayrı kısa bir konu açmam gerek. Yine mühendislik damarım tutmuş hızımı alamamışım. Selespeed'de de böyle olmuştu. :) Bu konunun başlığını ansiklopedik bilgi türü bir şeylere çevirmeli.

Lastik basıncının birinci kaynağı elbette kullanım kılavuzu. Yani hiç kafa yormayacaksanız kullanım kılavuzundan bulun ki güvende kalasınız. Ancak lastik basınçları yol tutuş ve konforu da etkiliyor ve ben dahil bazen kullanıcılar kılavuzdaki değerlerin dışına çıkabiliyorlar. Yukarıda söylediğim üzere, ben yüksek basınçları tercih ediyorum kendi sebeplerimden. Zararı süspansiyon sisteminin biraz daha fazla çalışması. Faydası gümleme veya yarılma riskinin azalması, biraz daha iyi yol tutuş (grip anlamında) vb.

Ama bazı kullanıcılar lastik basınçlarını düşük tutmayı tercih ediyorlar. Bu konunun varlık sebebi de esasında onları ne tür bir riske girdikleri hakkında aydınlatmak. Ne yazık ki lastik işi lastikçiye bırakılamayacak kadar ciddi bir konu. :)

Yeri gelmişken kılavuz değerlerinin dışına çıkmakla ilgili de iki kelam edelim. Kılavuz değerleri üreticinin hedeflediği sürücü kitlesinin altında, üreticinin öngördüğü yol koşullarında aracın optimum çalışması için belirleniyor. Ancak kendi kullanımımız bunun dışında olabilir. Bizim evin diğer aracı Vectra'da mesela belirli koşullarda tehlikeli bir lift off oversteer eğilimi var. Arka lastiklerini önlere göre +2 ila +4 psi'da kullanarak bu tehlikeyi bir nebze azaltabiliyorum. Veya Alfa'yı 215/45 R17 lastiklerle Adana yollarında 35psi kullansam çukurda lastiğin jant-köşe arasına sıkışıp yarılması riski benim mevcut kullanımımdan daha fazla olacaktır. Her iki durum için de üretici bunları öngörmemiş, öngörmesi de gerekmez. Öyle olsaydı herhalde yarım kılavuz da sırf lastiklere ayırması gerekirdi; "şu şu koşullarda böyle, bu bu koşullarda şöyle, yol şu koşul yük bu koşulsa da öyle şişirin" gibi bir sürü tabloyla. :)
Alfisti Turkey Faydalı Bağlantılar:
İlk Okunacak Başlık | Forum Kuralları | Resim Ekleme Sanatı

 

GoogleTagged



SimplePortal 2.3.7 © 2008-2021, SimplePortal